नुवाकोटको राजनीतिक इतिहास अध्ययन गर्दा एउटा तथ्य निरन्तर दोहोरिन्छ , नेतृत्व बदलिन्छ, दल बदलिन्छ, चुनाव चिह्न फेरिन्छ, तर जिल्लाको शक्ति संरचना भने पछिल्ला छ दशकदेखि प्रायः एउटै परिवार वरिपरि घुमिरहेको देखिन्छ।
वि.सं. २०२४ सालमा डा. रामशरण महत विद्यार्थी राजनीतिमा प्रवेश गरेपछि सुरु भएको राजनीतिक यात्रा अहिले दोस्रो र तेस्रो पुस्तासम्म फैलिएको छ। यो सामान्य राजनीतिक निरन्तरतामात्र हो कि दीर्घकालीन प्रभाव जोगाउने संरचित अभ्यास हो? यही प्रश्न अहिले नुवाकोटको राजनीतिक बहसको केन्द्रमा छ।
डा. रामशरण महत र डा. प्रकाशशरण महतले दशकौँसम्म नुवाकोट क्षेत्र नं. १ बाट नेपाली कांग्रेसको प्रतिनिधित्व गरे। दुवै पटक–पटक मन्त्री बने। केन्द्रमा उनीहरूको पहुँच मजबुत रहँदा जिल्लामा संगठन, अवसर र स्रोत–साधनको वितरणमा उनीहरूको प्रभाव उल्लेख्य रह्यो भन्ने कुरा कांग्रेसभित्रकै कार्यकर्ताहरू स्वीकार गर्छन्।
तर पछिल्ला वर्षहरूमा कांग्रेसप्रतिको जनसमर्थन कमजोर हुँदै गएको संकेत देखिएसँगै नयाँ राजनीतिक विकास पनि देखिन थालेको छ। महत परिवारसँग सम्बन्धित अनुहारहरू राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) मा सक्रिय देखिन थालेपछि राजनीतिक वृत्तमा गम्भीर प्रश्न उठ्न थालेको छ ।
के यो संयोग मात्र हो, कि शक्ति जोगाउने दीर्घकालीन रणनीति?
डा. प्रद्युम्न महत र शरण महतको रास्वपामा बढ्दो गतिविधिलाई कतिपय राजनीतिक विश्लेषकहरूले ‘पारिवारिक प्रभावको वैकल्पिक विस्तार’ का रूपमा हेर्न थालेका छन्। स्थानीय स्रोतहरूका अनुसार उनीहरूको राजनीतिक गतिविधिमा पुरानै सञ्जाल, पहुँच र समर्थनको उपयोग भइरहेको देखिन्छ।
एकातिर कांग्रेस नुवाकोटको जिल्ला सभापति रमेश कुमार महत पार्टी संरचनामा प्रभावशाली भूमिकामा छन्, अर्कोतिर त्यही परिवारसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरू अर्को दलमार्फत उदाउँदै गर्दा नुवाकोटको राजनीतिक संरचनामाथि गम्भीर प्रश्न उठिरहेको छ ।“निर्वाचनमा देखिने विकल्प साँच्चै विकल्प हुन्, कि एउटै शक्ति संरचनाका फरक अनुहार मात्र?”
राजनीति मात्र होइन, महत परिवारको प्रभाव पर्यटन र व्यवसाय क्षेत्रसम्म फैलिएको गुनासो पनि स्थानीयस्तरमा लामो समयदेखि सुनिँदै आएको छ। पर्यटन क्षेत्रका विभिन्न संघ–संस्थामा दीपक महतको निरन्तर संलग्नता र व्यवसाय क्षेत्रमा परिवारसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूको सक्रिय उपस्थितिले अवसर सीमित घेराभित्र केन्द्रित भएको अनुभूति कतिपय स्थानीय उद्यमीहरू व्यक्त गर्छन्।
एक स्थानीय व्यवसायी भन्छन्,“यहाँ अवसर सबैका लागि बराबर छैन भन्ने अनुभूति धेरैलाई छ। सञ्जालबाहिरका मानिसले सजिलै पहुँच पाउन सक्दैनन्।”
यस्ता गुनासाहरू व्यक्तिगत असन्तुष्टि मात्र हुन् कि संरचनागत समस्या? यो प्रश्नको निष्पक्ष अनुसन्धान अहिलेसम्म गम्भीर रूपमा हुन सकेको छैन।
यसैबीच मतदाताको मनोविज्ञान पनि परिवर्तन हुँदै गएको देखिन्छ। नुवाकोट क्षेत्र नं. १ मा धेरै नागरिकहरू भन्छन् ।
“अनुहार नयाँ देखिए पनि, पछाडि उही संरचना देखिन्छ।”
यसले मतदातामा निराशा, अविश्वास र विकल्पहीनताको भावना विकास गराइरहेको सामाजिक अध्ययनकर्ताहरू बताउँछन्।
२०८४ को निर्वाचन अब नुवाकोटका लागि सामान्य चुनाव मात्र नभई, जिल्लाको राजनीतिक संरचना साँच्चै बदलिन सक्छ कि सक्दैन भन्ने निर्णायक परीक्षा को रूपमा हेरिन थालेको छ। दशकौँदेखि एउटै शक्ति केन्द्र वरिपरि घुमिरहेको राजनीतिक अभ्यासलाई मतदाताले निरन्तरता दिने कि नयाँ धार खोज्ने— त्यसको उत्तर यही चुनावले दिनेछ।
तर अहिले नै स्पष्ट देखिने कुरा के हो भनेनुवाकोटको राजनीतिमा बहस अब व्यक्ति होइन, संरचना र प्रणाली माथि केन्द्रित हुन थालेको छ। र यही बहसले आगामी राजनीतिक दिशा तय गर्ने संकेत गरिरहेको छ ।