शम्भु गजुरेल । बिसे नगर्जीदेखि हिरालाल बिश्वकर्मा , गोल्छे सार्की खड्ग बहादुर बिश्वकर्मा सम्म आइपुग्दा प्रतिनिधित्व र दलित उत्थान फरक कुरा हो भन्ने बुझिन्न र? कुरा उराल्ने कोहि एक नेता बन्ने बाहेक समग्रमा दलित च्याँसे कामी वा लेब्रे सार्की सधैं महादलित बनाइएका छन् सधैं नै दलित मुक्तिका कुरा उराल्नेहरूबाट नै।
हुन त आरक्षण जातको आधारमा होइन वर्गको आधारमा दिनुपर्ने जस्तो ठान्छु म , जात धर्म भन्ने शब्दले सबैखाले जातीय ठेक्केदारलाइ राम्रो आम्दानी दिलाएको छ। प्राचीन कालको काल्पनिक राज्य सत्ताको सहभागितालाई वर्तमानका कुनै जाति सुचक नामका बालक युवा द्वारा सिर्जित विभेदको रूपमा चित्रण गर्न खोजेर बाउन्नेले आफ्नो उचाई बढाउने अवसरको रूपमा उपयोग गरेको देख्दा सामाजिक दरिद्रता उदाङ्गो भएको देखिन्छ।
राज्य सत्ता द्वारा गरिएको विभेदमा सुदामा जस्ता बाहुनको अपराध खोज्नु नै दलित मुक्ती हो र? डा भिम राव आम्बेडकर द्वारा चलाइएको दलित मुक्ति आन्दोल र बौद्ध धर्म अवलम्बनको यात्राबाट अघि बढेको हिन्दु धार्मिक दलित आन्दोलन आज सम्म आइपुग्दा भारतमा मायावती , रामदास अठावले, राम विलास पासवान, मिरा कुमार, वा रामनाथ कोविन्द जस्ता सिमित व्यक्तिको महल निर्माण र सोही महलको परिक्रमा गरेर द्वारमा भिख माग्ने दलित जमात उत्पादन बाहेक कुनै तात्विक अन्तर आएको छैन , सामाजिक संरचना र छुवाछूतमा किन कि समानता भएको हेर्न दलित नेता नै चाहादैनन् यदि यो समस्या समाधान भएको खण्डमा दलितको नाममा गरिने व्यापारमा विराम लाग्नेछ।
नेपाल र भारत केवल नक्साको रेखाले मात्रै छुट्टै भएको हो अन्यथा यहाँ सबै कुरामा समानता छ पानीको मुल नेपालमा छ बाकी सबै कुराको मुल भारतमा छ भन्दा गलत नहोला।
मनुवादी समाजको विरुद्धमा बोल्नेहरूले के कुएआ बुझ्नु जरुरी छ भने मनुस्मृती नेपालमा दलित आन्दोलनका अभियन्ता भनेका र केही सिमित धार्मिक स्कलरहरूले बाहेक नेपाली ब्राह्मण बालबालिकाले पढेका छैनन्। ०३५ साल पछि जन्मेका नेपालीले संस्कृत भाषालाइ भाषा भनेर बुझ्न पाएनन् यो भाषालाइ पुरेतको कमाउने बाटोको रूपमा परिभाषित गरियो, जसका कारण धार्मिक ग्रन्थको मुल आशय बुझ्न सक्ने अध्यन गर्न बाट एउटा पुस्ता नै बञ्चित भयो।
जातीय मुद्दा विषेश गरेर समाज परिवर्तनको निमित्त थोरै र आफ्नो राजनैतिक अभिष्ट पूरा गर्ने चालबाजी धेरै भएको एउटा प्रक्रिया हो! ऋतु परिवर्तन भए झैँ स्वरूप परिवर्तन हुन सक्छ पात्र परिवर्तन हुन सक्छन् तर यो अभियान पूर्ण हुने छैन किन कि अहिलेको समयमा यो मुद्दा दलित र उच्च जातको हुँदै होइन!
समाजमा घुलन भएको प्रथा क्रमिक परिवर्तन हुने हो भएको छ तर बम विस्फोट गरेर तोडे झैँ प्रथा तोडिन्न, जातीय ठेक्केदार र जातीय तलाउमा आफ्नो राजनीतिक भविस्य खोज्ने केही समाज सुधारक नमको खोल ओढेका छद्म परिवर्तकका कारण नै सामाजिक वातावरण दुषित बन्दै गएको छ।
समाजको किनारामा पोखिएका वर्ग चाहे जुनसुकै जात धर्मको पगरी गुथाइएका किन नहुन् उनिहरूको सबलिकरणको निमित्त आरक्षण वा अन्य सबैखाले सुविधा दिनुपर्छ। यहाँ दलितको थर भएको मन्त्री ,सांसद,हाकिम, र अभियन्ताको सन्तानलाइ बाहेक सुदूर किनाराका आरन तिर पोलिदै गरेका कामिदाइ छ्डुदै गरेका दमाई दाइ अखृदै गरेका सार्किदाइ बढारिदै गरेका च्यामे दाइ हरूको निमित्त आरक्षणको कथा बिरबलको खिचडी वाला भुड्कोले तलको तातो देखे जस्तै हो , आगो बल्छ तर तातो आउदैन।
काठमाडौ लाखौं दलितहरू बसोवास गर्दैहोलान् केही नेता र मन्त्री बाहेक सबै दलित भाडामा नै बस्छन् होला! नेपाली समाज उदार समाज भएको ले नै वास्तविक र हुनैपर्ने परिवर्तन लाई सहर्ष स्विकार गर्न लजाउदैन! आज समाजको पुरानो कुरुती पूर्ण अन्त्य नभएपनी उन्मुलन अग्नि कुण्ड तर्फ जाँदै छ। बाजागाज र तामझाम गरेर मुर्दा जलाउन मसानघाट गएर विभेदको स्वरूप दिनको लागि चलचित्र बनाउने परिपाटी परिवर्तनको आधार हुन सक्दैन!
मानवको जात भन्नू नै मानव हो तसर्थ मानवीय संवेदना र वर्गिय उत्थानका निमित्त आवाज वुलन्द गरौँ ।- शम्भु गजुरेल